حمایت بانک‌های مرکزی از بازار طلا همچنان یکی از عوامل مهم در بررسی چشم‌انداز بلندمدت این فلز گران‌بهاست. خرید طلا برای ذخایر رسمی کشورها، به‌ویژه با هدف متنوع‌سازی دارایی‌ها و کاهش وابستگی به ارزهای خارجی، در سال‌های اخیر توجه زیادی جلب کرده است.
بااین‌حال، تقاضای بانک‌های مرکزی به معنای رشد پیوسته قیمت اونس طلا نیست. نرخ بهره، بازده اوراق قرضه، ارزش دلار آمریکا و شرایط نقدینگی می‌توانند در کوتاه‌مدت بر قیمت این فلز اثر بگذارند. گزارش‌های شورای جهانی طلا و اظهارات مقام‌های پولی نیز نشان می‌دهند که باید میان تقاضای بلندمدت بانک‌های مرکزی و نوسانات روزانه بازار تفاوت قائل شد.
آخرین آمار خرید بانک‌های مرکزی چه می‌گوید؟
بر اساس گزارش شورای جهانی طلا که در ۸ مرداد ۱۴۰۵ منتشر شد، خرید خالص طلا توسط بانک‌های مرکزی و سایر نهادهای رسمی در سه‌ماهه دوم سال به حدود ۲۸۹ تن رسید. این رقم در مقایسه با ۱۷۷٫۹ تن در دوره مشابه سال قبل، حدود ۶۲ درصد افزایش داشت.
در عین حال، خرید خالص بانک‌های مرکزی در نیمه نخست سال به ۳۴۵ تن رسید. این میزان نسبت به سال‌های اخیر پایین‌تر بود و نشان داد که تقاضای رسمی طلا در تمام دوره‌ها با سرعت یکسانی رشد نمی‌کند.
طبق همین گزارش، خرید خالص سه‌ماهه نخست پس از بازنگری آماری به ۵۷ تن کاهش یافته بود. بنابراین، افزایش خرید در سه‌ماهه دوم را باید در کنار ضعف نسبی سه‌ماهه نخست ارزیابی کرد، نه به‌عنوان نشانه‌ای قطعی از رشد مداوم تقاضا.
این تفاوت اهمیت زیادی دارد. بانک‌های مرکزی ممکن است در یک فصل خریدهای بزرگی انجام دهند و در فصل دیگر خرید را کاهش دهند یا بخشی از ذخایر خود را بفروشند. به همین دلیل، بررسی روند چندماهه و سالانه تصویر دقیق‌تری از تقاضای رسمی ارائه می‌دهد.
کدام کشورها بیشترین خرید را انجام داده‌اند؟
لهستان یکی از خریداران مهم طلا در نیمه نخست سال بوده است. طبق آمار گزارش شورای جهانی طلا، بانک مرکزی این کشور در سه‌ماهه دوم ۵۱ تن به ذخایر خود اضافه کرد. با این افزایش، ذخایر طلای لهستان در پایان ژوئن به ۶۳۲ تن رسید.
چین نیز در همین دوره ۳۳ تن طلا خریداری کرد. این افزایش، بزرگ‌ترین خرید فصلی بانک مرکزی چین از سه‌ماهه پایانی سال ۲۰۲۳ بود. مجموع افزایش ذخایر طلای این کشور در نیمه نخست سال به ۴۰ تن رسید و ذخایر گزارش‌شده آن را به ۲۳۴۶ تن رساند.
در میان دیگر خریداران، بانک‌های مرکزی ازبکستان و قزاقستان نیز افزایش ذخایر خود را گزارش کردند. این موضوع نشان می‌دهد تقاضای رسمی طلا تنها به چند اقتصاد بزرگ محدود نیست.
بااین‌حال، همه بانک‌های مرکزی خریدار خالص نبوده‌اند. روسیه در سه‌ماهه دوم حدود ۲۲ تن از ذخایر طلای خود کاست. ترکیه نیز با وجود فروش بیشتر در سه‌ماهه نخست، میزان فروش خود را در سه‌ماهه دوم به شکل قابل‌توجهی کاهش داد.
این تفاوت رفتار نشان می‌دهد که وضعیت ذخایر، نیازهای نقدینگی و سیاست‌های هر کشور در تصمیم‌های مربوط به طلا نقش دارند.
چرا بانک‌های مرکزی به طلا توجه می‌کنند؟
۱. متنوع‌سازی ذخایر ارزی
بانک‌های مرکزی معمولاً مجموعه‌ای از دارایی‌ها مانند ارزهای خارجی، اوراق قرضه دولتی و طلا را در ذخایر خود نگهداری می‌کنند.
افزایش سهم طلا می‌تواند وابستگی سبد ذخایر به یک ارز یا یک نوع دارایی را کاهش دهد. این موضوع به‌ویژه زمانی اهمیت پیدا می‌کند که کشورها درباره بدهی‌های دولتی، ثبات مالی یا تحولات بین‌المللی نگرانی داشته باشند.
۲. مدیریت ریسک‌های ژئوپلیتیکی
طلا به بدهی مستقیم یک دولت یا شرکت وابسته نیست. به همین دلیل، برخی مدیران ذخایر آن را ابزاری برای متنوع‌سازی دارایی‌ها در شرایط بی‌ثباتی جهانی می‌دانند.
البته این ویژگی به معنای مصون‌بودن طلا از نوسانات قیمت نیست. ارزش بازار ذخایر طلا همچنان با تغییر قیمت جهانی این فلز افزایش یا کاهش پیدا می‌کند.
۳. حفظ ارزش ذخایر در بلندمدت
برخی بانک‌های مرکزی طلا را بخشی از راهبرد بلندمدت خود برای مدیریت ذخایر می‌دانند. این رویکرد لزوماً به معنای انتظار افزایش قیمت در هر ماه یا هر سال نیست؛ بلکه بیشتر به نقش طلا در ترکیب کلی دارایی‌های رسمی مربوط می‌شود.
نظرسنجی بانک‌های مرکزی چه چشم‌اندازی دارد؟
شورای جهانی طلا در نظرسنجی سالانه خود که در ۲۶ خرداد ۱۴۰۵ منتشر شد، اعلام کرد ۸۹ درصد از مدیران ذخایر شرکت‌کننده انتظار داشتند مجموع ذخایر طلای بانک‌های مرکزی جهان طی ۱۲ ماه آینده افزایش یابد.
همچنین، ۴۵ درصد از پاسخ‌دهندگان اعلام کردند انتظار دارند ذخایر طلای نهاد خودشان افزایش پیدا کند. این نسبت در نظرسنجی مربوطه به بالاترین سطح ثبت‌شده رسیده بود.
این نتایج از تداوم علاقه راهبردی به طلا حمایت می‌کنند، اما نباید آن‌ها را معادل خرید قطعی دانست. پاسخ به یک نظرسنجی با معامله واقعی تفاوت دارد و شرایط اقتصادی می‌تواند برنامه‌های بانک‌های مرکزی را تغییر دهد.
چرا خرید بانک‌های مرکزی همیشه قیمت طلا را بالا نمی‌برد؟
بازار طلا تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل قرار دارد. حتی اگر بانک‌های مرکزی خریدار باقی بمانند، افزایش بازده اوراق قرضه آمریکا می‌تواند جذابیت نسبی دارایی‌های دارای سود را بیشتر کند.
طلا سود دوره‌ای پرداخت نمی‌کند. بنابراین، هنگامی که بازده اوراق افزایش می‌یابد، هزینه فرصت نگهداری طلا نیز ممکن است بیشتر شود. در چنین شرایطی، سرمایه‌گذاران کوتاه‌مدت می‌توانند به دارایی‌های جایگزین روی بیاورند.
گزارش رویترز در ۱۳ مهر ۱۴۰۵ نشان داد که مقام‌های پولی در نشست سالانه انجمن بازار شمش لندن همچنان بر نقش راهبردی طلا تأکید داشتند؛ این در حالی بود که افزایش بازده اوراق، فشارهایی بر قیمت فلز زرد وارد کرده بود.
در نتیجه، تقاضای بانک‌های مرکزی می‌تواند بخشی از حمایت ساختاری بازار باشد، اما لزوماً مانع افت قیمت در دوره‌های افزایش نرخ بهره یا تقویت دلار نمی‌شود.
تأثیر تقاضای رسمی بر چشم‌انداز اونس طلا
برای بررسی اثر خرید بانک‌های مرکزی، باید سه موضوع را از یکدیگر جدا کرد:
-
تقاضای بلندمدت: افزایش مستمر ذخایر رسمی می‌تواند بخشی از تقاضای پایه بازار را تقویت کند.
-
شرایط مالی کوتاه‌مدت: افزایش بازده واقعی اوراق و تقویت دلار ممکن است فشار نزولی ایجاد کند.
-
جریان سرمایه‌گذاری: خریدوفروش صندوق‌های طلا و سرمایه‌گذاران خصوصی می‌تواند نوسانات کوتاه‌مدت را تشدید کند.
اگر خرید بانک‌های مرکزی ادامه یابد و هم‌زمان تقاضای سرمایه‌گذاری نیز تقویت شود، بازار ممکن است از حمایت بیشتری برخوردار شود. در مقابل، کاهش خرید رسمی یا افزایش فشار فروش در بازارهای مالی می‌تواند این حمایت را محدود کند.
ازاین‌رو، برای ارزیابی چشم‌انداز قیمت طلا باید داده‌های خرید رسمی را در کنار نرخ بهره، بازده اوراق و رفتار سرمایه‌گذاران بررسی کرد.
جمع‌بندی حمایت بانک‌های مرکزی از بازار طلا
حمایت بانک‌های مرکزی از بازار طلا همچنان یک عامل مهم در تحلیل بلندمدت این فلز است. آمار سه‌ماهه دوم سال نشان داد خرید رسمی افزایش یافته و نظرسنجی مدیران ذخایر نیز از تمایل گسترده به افزایش ذخایر طلا حکایت دارد.
بااین‌حال، تقاضای رسمی به‌تنهایی مسیر قیمت را تعیین نمی‌کند. برای شناخت بهتر شرایط بازار، باید تغییرات خرید بانک‌های مرکزی را در کنار سیاست پولی آمریکا، بازده اوراق قرضه و جریان سرمایه بررسی کرد. این عوامل می‌توانند حتی در شرایط تقاضای رسمی قوی، نوسانات قابل‌توجهی در قیمت اونس طلا ایجاد کنند.
منابع:
-
World Gold Council — Gold Demand Trends: Q2 2026 — Central Banks
-
World Gold Council — Central banks set to step up gold buying over the next year
