قیمت نفت در آغاز معاملات روز دوشنبه ۲۸ سپتامبر ۲۰۲۶ بار دیگر افزایش یافت و نفت برنت به محدوده بالای ۱۰۵ دلار در هر بشکه بازگشت. مهم‌ترین عامل این حرکت، افزایش نگرانی‌ها درباره آینده عرضه نفت خاورمیانه پس از رد پیشنهاد ایران برای پایان دادن به درگیری و بازگشایی تنگه هرمز از سوی دونالد ترامپ بود. در ادامه علت افزایش قیمت نفت را بررسی خواهیم کرد.
بر اساس گزارش رویترز، قیمت نفت برنت در ساعت ۰۰:۳۶ به وقت گرینویچ با ۱.۲۷ درصد افزایش به ۱۰۵.۶۴ دلار رسید و نفت خام WTI آمریکا نیز با ۰.۷۶ درصد رشد در محدوده ۹۳.۱۱ دلار معامله شد.
اما علت افزایش قیمت نفت تنها یک عامل نیست. ریسک ژئوپلیتیکی، وضعیت تنگه هرمز، حجم صادرات کشورهای خاورمیانه، قیمت فرآورده‌های نفتی و نگرانی‌های تورمی هم‌زمان در حال اثرگذاری بر بازار هستند.
علت افزایش قیمت نفت در معاملات امروز چیست؟
مهم‌ترین دلیل رشد اخیر نفت، افزایش دوباره نگرانی‌ها درباره عرضه انرژی در خاورمیانه است.
ایران هفته گذشته پیشنهادی برای حل‌وفصل درگیری و بازگشایی تنگه هرمز ارائه کرد؛ پیشنهادی که از طریق میانجی‌های قطری به آمریکا منتقل شد. با این حال، ترامپ اعلام کرد این پیشنهاد را رد کرده است. او در عین حال گفته است که مذاکرات بیشتری در طول هفته انجام خواهد شد.
این وضعیت باعث شده بازار همچنان درباره آینده جریان نفت از منطقه با ابهام مواجه باشد.
در بازار نفت، حتی زمانی که عرضه فعلی به‌طور کامل متوقف نشده است، افزایش احتمال اختلال در عرضه می‌تواند باعث افزایش قیمت شود. معامله‌گران در واقع بخشی از ریسک احتمالی آینده را در قیمت‌های فعلی لحاظ می‌کنند.
تنگه هرمز چه نقشی در افزایش قیمت نفت دارد؟
تنگه هرمز یکی از مهم‌ترین مسیرهای انتقال انرژی در جهان است و هرگونه اختلال طولانی‌مدت در عبور نفتکش‌ها می‌تواند بر عرضه جهانی نفت تأثیر بگذارد.
در شرایط فعلی، وضعیت این مسیر یکی از متغیرهای کلیدی بازار نفت است. گزارش رویترز نشان می‌دهد که صادرات نفت کشورهای مهم خاورمیانه در ماه سپتامبر به حدود ۱۲.۸ میلیون بشکه در روز رسیده که بالاترین سطح از زمان آغاز جنگ در فوریه بوده است.
هم‌زمان، محموله‌های عبوری از تنگه هرمز نیز طبق داده‌های اولیه Kpler در مسیر رسیدن به حدود ۷.۴ میلیون بشکه در روز در ماه سپتامبر قرار داشته‌اند.
بنابراین وضعیت بازار پیچیده‌تر از یک کاهش ساده عرضه است. از یک طرف، جریان صادرات در حال بهبود است و از طرف دیگر، خطر اختلال دوباره در این مسیر همچنان در قیمت نفت منعکس می‌شود.
آیا عرضه نفت خاورمیانه در حال افزایش است؟
بله. این موضوع یکی از نکات مهم بازار فعلی است.
طبق داده‌های اولیه Kpler که رویترز به آن استناد کرده، صادرات نفت کشورهای مهم خاورمیانه در سپتامبر افزایش یافته و عربستان سعودی و امارات متحده عربی نقش مهمی در این افزایش داشته‌اند.
عربستان همچنین بخشی از صادرات خود را از بندر ینبع در دریای سرخ به بندر رأس‌التنوره در شرق کشور منتقل کرده است؛ تغییری که پس از آسیب به خط لوله East-West این کشور انجام شده است.
در نتیجه، اگر روند افزایش صادرات ادامه پیدا کند، می‌تواند بخشی از فشار صعودی بازار نفت را کاهش دهد.
اما مسئله اصلی این است که بازار هنوز مطمئن نیست این جریان عرضه تا چه زمانی پایدار خواهد ماند.
چرا قیمت نفت با وجود افزایش صادرات بالا رفته است؟
این سؤال برای درک علت افزایش قیمت نفت بسیار مهم است.
قیمت نفت فقط بر اساس عرضه فعلی تعیین نمی‌شود. انتظارات درباره عرضه آینده نیز نقش مهمی دارند.
فرض کنید صادرات امروز افزایش پیدا کند، اما بازار احتمال دهد که در صورت شکست مذاکرات یا تشدید درگیری‌ها، تردد نفتکش‌ها دوباره با مشکل مواجه شود. در چنین شرایطی، معامله‌گران ممکن است همچنان برای نفت قیمت بالاتری در نظر بگیرند.
به همین دلیل، بازار نفت هم‌زمان دو سیگنال متفاوت دریافت می‌کند:
سیگنال کاهشی: افزایش صادرات خاورمیانه و بهبود بخشی از جریان نفت.
سیگنال صعودی: ادامه ریسک ژئوپلیتیکی و احتمال اختلال در مسیرهای مهم انتقال انرژی.
همین تضاد یکی از دلایل اصلی نوسان شدید نفت در روزهای اخیر است.
قیمت برنت و WTI چقدر تغییر کرده‌اند؟
بر اساس گزارش رویترز، در ابتدای معاملات دوشنبه نفت برنت با افزایش ۱.۲۷ درصدی به ۱۰۵.۶۴ دلار رسید و WTI نیز ۰.۷۶ درصد افزایش یافت و در محدوده ۹۳.۱۱ دلار قرار گرفت.
گزارش دیگری از Economic Times نیز نشان می‌دهد که در ادامه معاملات، برنت حوالی ۱۰۶ دلار و WTI حدود ۹۳.۴۰ دلار معامله شده‌اند.
این حرکت در حالی رخ داده که عملکرد هفتگی دو شاخص کاملاً مشابه نبوده است. برنت در هفته گذشته حدود ۰.۴ درصد افزایش داشت، اما WTI حدود ۷.۹ درصد کاهش یافت.
یکی از عوامل فشار بر WTI، نگرانی درباره احتمال محدودیت صادرات گازوئیل آمریکا بود؛ موضوعی که می‌تواند بازار فرآورده‌های نفتی را تحت تأثیر قرار دهد.
قیمت گازوئیل چه ارتباطی با نفت دارد؟
بازار نفت خام تنها بخش زنجیره انرژی نیست.
قیمت فرآورده‌هایی مانند گازوئیل نیز اهمیت زیادی دارد. افزایش قیمت گازوئیل در آمریکا باعث شده بحث درباره احتمال محدودیت صادرات آن مطرح شود.
اگر صادرات گازوئیل آمریکا محدود شود، عرضه این فرآورده در بازارهای خارجی کاهش پیدا می‌کند و می‌تواند قیمت فرآورده‌ها در سایر مناطق را تحت فشار قرار دهد.
از طرف دیگر، محدودیت صادرات ممکن است بر فعالیت پالایشگاه‌های آمریکایی نیز اثر بگذارد.
به همین دلیل، معامله‌گران علاوه بر قیمت نفت خام، وضعیت بازار فرآورده‌های نفتی را نیز زیر نظر دارند.
افزایش قیمت نفت چه اثری بر تورم دارد؟
اهمیت علت افزایش قیمت نفت فقط به بازار انرژی محدود نمی‌شود.
نفت یکی از نهاده‌های مهم اقتصاد جهانی است و قیمت آن می‌تواند روی هزینه حمل‌ونقل، تولید و انرژی اثر بگذارد. اگر افزایش قیمت نفت پایدار باشد، فشار هزینه‌ای بیشتری به اقتصاد وارد می‌شود.
این موضوع برای بانک‌های مرکزی اهمیت ویژه‌ای دارد.
فدرال رزرو آمریکا در تصمیم اخیر خود همچنان تورم را بالاتر از هدف بلندمدت ۲ درصدی می‌داند. بنابراین افزایش قابل‌توجه قیمت انرژی می‌تواند روند کاهش تورم را دشوارتر کند.
در چنین شرایطی، بازار ممکن است درباره مسیر نرخ بهره آمریکا نیز دوباره تجدیدنظر کند.
به همین دلیل، رشد نفت می‌تواند به شکل غیرمستقیم روی دلار، طلا، اوراق قرضه و سایر بازارهای مالی نیز اثر بگذارد.
آیا قیمت نفت می‌تواند دوباره کاهش پیدا کند؟
بله، چند عامل می‌توانند فشار کاهشی ایجاد کنند.
مهم‌ترین عامل، پیشرفت در مذاکرات و کاهش ریسک مربوط به تنگه هرمز است.
اگر مذاکرات میان ایران و آمریکا پیشرفت کند و چشم‌انداز بازگشت جریان عادی نفت از منطقه بهتر شود، بخشی از ریسک ژئوپلیتیکی که در قیمت نفت وجود دارد می‌تواند کاهش پیدا کند.
همچنین ادامه افزایش صادرات کشورهای بزرگ تولیدکننده خاورمیانه می‌تواند به بهبود سمت عرضه کمک کند.
از طرف دیگر، اگر رشد اقتصادی جهان ضعیف شود، تقاضا برای نفت نیز ممکن است تحت فشار قرار گیرد.
بنابراین کاهش ریسک عرضه و ضعیف‌تر شدن تقاضا می‌توانند هر دو به کاهش قیمت نفت کمک کنند.
چه عواملی می‌توانند قیمت نفت را دوباره افزایش دهند؟
در طرف مقابل، چند سناریو می‌تواند فشار صعودی نفت را حفظ کند.
نخست، تشدید دوباره درگیری‌های منطقه‌ای است. هرگونه اختلال جدی در حمل‌ونقل نفت یا زیرساخت‌های انرژی می‌تواند نگرانی درباره عرضه را افزایش دهد.
دوم، ادامه اختلال در تردد نفتکش‌ها از مسیرهای مهم انرژی است.
سوم، کاهش بیشتر ذخایر جهانی نفت است. اداره اطلاعات انرژی آمریکا در گزارش سپتامبر خود اعلام کرده بود که محدودیت جریان نفت خاورمیانه و توقف بخشی از تولید، بازار جهانی را با فشار عرضه مواجه کرده است. این نهاد برآورد کرده بود که توقف تولید در ماه اوت به طور متوسط به حدود ۶.۷ میلیون بشکه در روز رسیده است.
بنابراین حتی اگر شرایط سیاسی تغییر کند، وضعیت ذخایر و تولید نیز برای مسیر آینده قیمت نفت اهمیت خواهد داشت.
بازار نفت در روزهای آینده به چه چیزی نگاه می‌کند؟
در کوتاه‌مدت، چند متغیر اهمیت بیشتری دارند.
نخست، وضعیت مذاکرات ایران و آمریکا و اینکه آیا امکان بازگشایی پایدار تنگه هرمز فراهم می‌شود یا خیر.
دوم، حجم واقعی نفتی است که از خاورمیانه وارد بازار جهانی می‌شود.
سوم، تحولات مربوط به عربستان، امارات و سایر تولیدکنندگان منطقه است.
چهارم، وضعیت تقاضای جهانی و عملکرد اقتصادهای بزرگ است.
پنجم، بازار فرآورده‌های نفتی مانند گازوئیل و بنزین است.
ترکیب این عوامل مشخص خواهد کرد که رشد اخیر نفت بیشتر ناشی از یک شوک کوتاه‌مدت ژئوپلیتیکی است یا بخشی از یک فشار پایدارتر بر عرضه جهانی.
سناریوهای احتمالی برای قیمت نفت
در صورت کاهش تنش‌ها و بهبود جریان نفت از تنگه هرمز، یکی از سناریوهای احتمالی کاهش بخشی از «صرف ریسک ژئوپلیتیکی» قیمت نفت است.
در مقابل، اگر مذاکرات به نتیجه نرسد و اختلال در جریان نفت منطقه ادامه پیدا کند، ریسک عرضه می‌تواند همچنان از قیمت‌ها حمایت کند.
یک سناریوی دیگر نیز ترکیبی از این دو وضعیت است؛ یعنی صادرات خاورمیانه افزایش پیدا کند، اما به دلیل ادامه نااطمینانی، قیمت نفت همچنان در سطوح بالا نوسان داشته باشد.
به همین دلیل، نمی‌توان صرفاً بر اساس رشد یک روزه قیمت نفت درباره مسیر آینده آن نتیجه‌گیری قطعی کرد.
جمع‌بندی
علت افزایش قیمت نفت در معاملات امروز را باید در ترکیبی از ریسک ژئوپلیتیکی، نامشخص بودن آینده تنگه هرمز و نگرانی درباره امنیت عرضه انرژی جست‌وجو کرد.
نفت برنت در آغاز معاملات دوشنبه به بالای ۱۰۵ دلار بازگشت و WTI نیز به محدوده ۹۳ دلار رسید. محرک اصلی این حرکت، رد پیشنهاد ایران برای پایان دادن به درگیری و بازگشایی تنگه هرمز و در نتیجه افزایش دوباره نگرانی‌ها درباره عرضه نفت خاورمیانه بود.
با این حال، وضعیت عرضه کاملاً یک‌طرفه نیست. صادرات نفت کشورهای مهم خاورمیانه در سپتامبر افزایش یافته و جریان عبوری از تنگه هرمز نیز نسبت به دوره‌های شدیدتر اختلال بهبود پیدا کرده است.
بنابراین برای ارزیابی مسیر بعدی بازار نفت باید سه موضوع را با دقت دنبال کرد: تحولات مذاکرات ایران و آمریکا، وضعیت تردد نفتکش‌ها از تنگه هرمز و حجم واقعی صادرات نفت خاورمیانه.
در کنار این عوامل، وضعیت تقاضای جهانی و بازار فرآورده‌هایی مانند گازوئیل نیز می‌تواند نقش مهمی در تعیین مسیر بعدی قیمت نفت داشته باشد.
