بازار نفت در معاملات ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۶ برای دومین جلسه متوالی شاهد افزایش قیمت‌ها بود. نگرانی درباره اختلال در عرضه نفت خاورمیانه، به‌ویژه در ارتباط با وضعیت تنگه هرمز و ادامه تنش میان آمریکا و ایران، همچنان مهم‌ترین عامل حمایت از قیمت‌ها محسوب می‌شود. در مقابل، افزایش صادرات نفت برخی تولیدکنندگان بزرگ منطقه نشان می‌دهد که عرضه جهانی کاملاً متوقف نشده است.
بر اساس آخرین معاملات گزارش‌شده، قراردادهای آتی نفت برنت با ۱.۴۹ دلار افزایش، معادل ۱.۴ درصد به ۱۰۶.۷۷ دلار در هر بشکه رسید. نفت خام آمریکا یا WTI نیز با رشد ۱.۳۴ دلاری، معادل ۱.۵ درصد در محدوده ۹۳.۹۴ دلار معامله شد.
چرا بازار نفت دوباره صعودی شد؟
عامل اصلی حرکت اخیر نفت، نگرانی درباره امنیت عرضه انرژی از خاورمیانه است.
اگرچه آمارهای اولیه نشان می‌دهد صادرات نفت تولیدکنندگان بزرگ خاورمیانه در ماه سپتامبر افزایش یافته، بازار همچنان درباره نحوه انتقال این محموله‌ها و پایداری مسیرهای صادراتی نگرانی دارد.
داده‌های اولیه شرکت Kpler نشان می‌دهد صادرات نفت تولیدکنندگان بزرگ منطقه در سپتامبر به ۱۲.۸ میلیون بشکه در روز رسیده است؛ بالاترین سطح از فوریه تاکنون. افزایش صادرات عربستان سعودی و امارات متحده عربی نقش مهمی در این رشد داشته است.
با این حال، بخشی از افزایش صادرات از طریق روش‌های جایگزین مانند انتقال نفت از یک کشتی به کشتی دیگر انجام می‌شود. این روش‌ها نسبت به عملیات عادی هزینه و پیچیدگی بیشتری دارند و همین موضوع باعث شده نگرانی درباره عرضه همچنان در بازار باقی بماند.
تنگه هرمز چرا برای بازار انرژی اهمیت دارد؟
تنگه هرمز یکی از مهم‌ترین مسیرهای انتقال نفت و گاز در جهان است و هرگونه اختلال جدی در عبور نفتکش‌ها می‌تواند نگرانی درباره عرضه جهانی انرژی را افزایش دهد.
ادامه درگیری و تنش در منطقه باعث شده معامله‌گران بازار نفت به اخبار مربوط به وضعیت این مسیر حساس باشند. حتی در شرایطی که بخشی از صادرات از مسیرهای جایگزین ادامه پیدا می‌کند، افزایش هزینه حمل‌ونقل و دشوار شدن عملیات صادرات می‌تواند بر قیمت‌گذاری نفت اثر بگذارد.
به همین دلیل، بازار در شرایط فعلی فقط حجم تولید نفت را بررسی نمی‌کند؛ بلکه امنیت مسیرهای صادرات، هزینه حمل‌ونقل و امکان تداوم جریان نفت نیز اهمیت زیادی پیدا کرده است.
مذاکرات آمریکا و ایران در کانون توجه معامله‌گران نفت
تحولات دیپلماتیک میان آمریکا و ایران نیز به یکی از متغیرهای مهم بازار نفت تبدیل شده است.
مقام‌های دو کشور در روزهای اخیر از طریق میانجی‌ها تماس‌هایی داشته‌اند و تلاش‌هایی برای پایان دادن به درگیری هفت‌ماهه در جریان است. با این حال، مقام‌های ایرانی نسبت به دستیابی سریع به توافق ابراز تردید کرده‌اند.
هرگونه پیشرفت قابل‌توجه در مذاکرات می‌تواند نگرانی بازار درباره اختلال در عرضه نفت را کاهش دهد. در مقابل، ادامه تنش‌ها یا افزایش ریسک در مسیرهای انتقال انرژی می‌تواند باعث شود بخش بیشتری از ریسک ژئوپلیتیکی در قیمت نفت باقی بماند.
بنابراین، معامله‌گران نفت در کنار آمار ذخایر، تولید و تقاضا، اکنون اخبار سیاسی و دیپلماتیک مربوط به خاورمیانه را نیز با دقت بیشتری دنبال می‌کنند.
عرضه نفت خاورمیانه در چه وضعیتی قرار دارد؟
یکی از نکات مهم بازار نفت این است که افزایش قیمت‌ها در شرایطی اتفاق افتاده که صادرات نفت منطقه نیز افزایش یافته است.
بر اساس داده‌های اولیه Kpler، صادرات نفت تولیدکنندگان بزرگ خاورمیانه در سپتامبر به ۱۲.۸ میلیون بشکه در روز رسیده است. افزایش صادرات عربستان سعودی و امارات متحده عربی یکی از عوامل اصلی این رشد بوده است.
این موضوع از یک سو می‌تواند بخشی از نگرانی درباره کمبود عرضه را کاهش دهد، اما از سوی دیگر، مشکلات مربوط به مسیر انتقال و افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل همچنان ریسک بازار را بالا نگه داشته است.
به همین دلیل، وضعیت فعلی را نمی‌توان تنها با افزایش یا کاهش تولید توضیح داد؛ دسترسی به مسیرهای صادراتی و هزینه رساندن نفت به مصرف‌کنندگان نیز در قیمت‌گذاری نقش مهمی دارد.
انتقال نفت به روش‌های جایگزین چه اثری دارد؟
در شرایطی که مسیرهای معمول صادرات با محدودیت مواجه می‌شوند، شرکت‌های نفتی و صادرکنندگان ممکن است به روش‌های جایگزین روی بیاورند.
یکی از این روش‌ها انتقال نفت از یک کشتی به کشتی دیگر است. گزارش رویترز نشان می‌دهد بخشی از افزایش صادرات منطقه از طریق چنین روش‌هایی انجام می‌شود.
مشکل اینجاست که این روش‌ها معمولاً نسبت به عملیات عادی هزینه و پیچیدگی بیشتری دارند. افزایش هزینه حمل‌ونقل می‌تواند فاصله میان قیمت نفت در مناطق مختلف را تغییر دهد و بر هزینه نهایی صادرات و واردات اثر بگذارد.
گزارش دیگری از رویترز نیز نشان می‌دهد شرکت آرامکو عربستان در حال بررسی تخفیف برای برخی محموله‌های نفتی است تا اثر افزایش هزینه حمل‌ونقل ناشی از اختلالات تنگه هرمز را برای خریداران کاهش دهد.
قیمت نفت چه اثری بر تورم دارد؟
اهمیت افزایش قیمت نفت فقط به بازار انرژی محدود نمی‌شود.
نفت یکی از نهاده‌های اصلی اقتصاد جهانی است و افزایش قیمت آن می‌تواند هزینه حمل‌ونقل، تولید و انرژی را افزایش دهد. اگر افزایش قیمت نفت ادامه‌دار باشد، ممکن است فشار بیشتری بر تورم اقتصادهای مختلف وارد شود.
این مسئله برای بانک‌های مرکزی نیز اهمیت دارد. افزایش تورم ناشی از انرژی می‌تواند سیاست‌گذاران پولی را در تصمیم‌گیری درباره نرخ بهره با شرایط دشوارتری مواجه کند.
در آمریکا، رشد قیمت انرژی هم‌زمان با افزایش بازده اوراق خزانه‌داری و افزایش انتظارات درباره نرخ بهره فدرال رزرو دنبال شده است. بازده اوراق ۱۰ساله آمریکا در معاملات اخیر به بالاترین سطح در حدود ۱۹ سال گذشته رسیده و از ۵.۲۷ درصد عبور کرده است.
ارتباط بازار نفت با دلار و فارکس
افزایش قیمت نفت می‌تواند اثر قابل‌توجهی بر بازار ارز نیز داشته باشد.
برای کشورهای واردکننده انرژی، افزایش هزینه نفت می‌تواند هزینه واردات را بالا ببرد و فشار بیشتری بر تراز تجاری و ارز ملی وارد کند.
نمونه آن در معاملات امروز هند دیده شد. روپیه هند در برابر دلار از سطح ۹۶ عبور کرد و به ۹۶.۱۴۷۵ روپیه برای هر دلار رسید؛ اتفاقی که رویترز آن را در کنار افزایش قیمت نفت و خروج سرمایه از بازارهای هند بررسی کرده است.
در مقابل، برای کشورهای صادرکننده نفت، افزایش درآمدهای نفتی می‌تواند اثر متفاوتی بر جریان سرمایه و ارز ملی داشته باشد.
به همین دلیل، قیمت انرژی یکی از متغیرهایی است که معامله‌گران بازار فارکس در کنار نرخ بهره، تورم و داده‌های اقتصادی باید آن را زیر نظر داشته باشند.
اثر بازار نفت بر طلا
تحولات نفت همچنین به بازار طلا منتقل شده است، اما این اثر ساده و یک‌طرفه نیست.
افزایش تنش‌های ژئوپلیتیکی می‌تواند تقاضا برای دارایی‌های امن مانند طلا را افزایش دهد. از طرف دیگر، افزایش قیمت نفت می‌تواند نگرانی‌های تورمی را بیشتر کند و در صورت افزایش انتظارات برای نرخ بهره بالاتر، بازده اوراق و دلار را تقویت کند.
در معاملات ۲۹ سپتامبر، قیمت طلا در نزدیکی پایین‌ترین سطح هفت‌هفته‌ای قرار داشت؛ زیرا بازار افزایش نرخ بهره فدرال رزرو را با احتمال بیشتری در قیمت‌ها لحاظ کرده است.
در نتیجه، افزایش نفت می‌تواند از مسیرهای مختلف بر طلا اثر بگذارد و جهت نهایی واکنش فلز زرد به شرایط تورمی، نرخ بهره و ریسک‌های ژئوپلیتیکی بستگی دارد.
بازار نفت در انتظار چه تحولاتی است؟
در کوتاه‌مدت، چند عامل می‌تواند مسیر بازار انرژی را تعیین کند.
وضعیت تنگه هرمز
هرگونه تغییر در امکان عبور نفتکش‌ها از این مسیر می‌تواند مستقیماً بر انتظارات عرضه اثر بگذارد.
مذاکرات آمریکا و ایران
پیشرفت در مذاکرات می‌تواند ریسک ژئوپلیتیکی بازار را کاهش دهد، در حالی که افزایش تنش می‌تواند نگرانی درباره عرضه را بیشتر کند.
صادرات تولیدکنندگان خاورمیانه
افزایش صادرات عربستان سعودی و امارات می‌تواند بخشی از فشار عرضه را کاهش دهد، اما نحوه انتقال این نفت و هزینه‌های حمل‌ونقل همچنان اهمیت دارد.
تورم و نرخ بهره
اگر قیمت انرژی برای مدت طولانی در سطوح بالا باقی بماند، اثر آن بر تورم می‌تواند انتظارات نرخ بهره را تغییر دهد و از این مسیر بر دلار، اوراق و سایر بازارهای مالی اثر بگذارد.
چشم‌انداز بازار نفت
بازار نفت در پایان سپتامبر ۲۰۲۶ بیش از هر زمان دیگری به تحولات ژئوپلیتیکی و وضعیت مسیرهای انتقال انرژی حساس شده است.
افزایش صادرات نفت خاورمیانه مانع از آن نشده که نگرانی درباره عرضه همچنان در قیمت‌ها باقی بماند. دلیل اصلی این مسئله آن است که بخشی از صادرات با روش‌های پیچیده‌تر و پرهزینه‌تر انجام می‌شود و وضعیت تنگه هرمز همچنان برای بازار اهمیت بالایی دارد.
در نتیجه، در روزهای آینده اخبار مربوط به مذاکرات آمریکا و ایران، وضعیت تنگه هرمز، حجم صادرات نفت منطقه و همچنین واکنش بانک‌های مرکزی به افزایش قیمت انرژی از مهم‌ترین عواملی خواهند بود که معامله‌گران بازار نفت دنبال می‌کنند.
حرکت قیمت نفت همچنین می‌تواند از مسیر تورم و نرخ بهره بر بازار فارکس، طلا و اوراق قرضه اثر بگذارد؛ بنابراین تحولات بازار انرژی در شرایط فعلی صرفاً برای معامله‌گران نفت اهمیت ندارد و می‌تواند بر فضای کلی بازارهای مالی نیز تأثیرگذار باشد.
